گیلان فردا، شهلا ابراهیم زاده اصلی- بدون شک شما هم گاه و بیگاه از خود می پرسید چرا قدیم همه چیز فرق داشت! حتی هوا و زمین، کوه و دریا، باد و باران، آفتاب و مهتاب، نسیم و گردباد و بالاخره این سوال در ذهن تان نقش می بندند که چه اتفاقی افتاده؟ چرا طبیعت فعلی با طبیعتی که در خاطرات خود داریم متفاوت است؟ چرا حال و هوای خانه های حیاط دار بزرگ و مملو از گل و گیاه و درخت که در جای خود نقش یک پارک کوچک را برای ساکنان ایفا می کردند دیگر یافت نمی شود؟ و چرا همه ما محصور در دیوار و سنگ و آهن شده ایم! چرا دیگر نمی توانیم آن نسیم و رایحه مطبوع طبیعت را در زندگی شهری روزمره احساس کنیم؟
این تجربه ناخواسته که اکنون بخشی از خاطرات سال های اخیر ما را ساخته است دلایل گوناگون دارد. بخشی مربوط به تغییرات اقلیمی است و بخشی تغییرات معماری و البته بخشی دیگر نیز مربوط به سبک زندگی که آگاهانه و ناآگانه در مسیر آن قرار گرفته ایم و به همین سبب گاه در زندگی روزمره کم می آوریم! گویی فضای تمدد اعصاب کمتر شده و چالش های ریز و درشت بیشتر ما را در محاصره خود گرفته اند! اما چه باید کرد؟
صاحبنظران، مفاهیمی از جمله «تاب آوری» را مطرح می کنند. اما تاب آوری چیست؟ کدامیک را تاب بیاوریم؟ تغییرات اقلیمی را؟ کمبود آب را؟ آلودگی های زیست محیطی را؟ ترافیک خسته کننده را؟ کسالت و بی برنامه گی و نداشتن تصوری از آینده را؟ بحران اقتصادی را؟ پیامدهای ناشی از بیکاری را؟ ... کدامیک را باید تاب آورد تا فضای تنفسی باز شود...
شاید لازم باشد در چنین شرایطی، دیدگاه خود را وسیع‌تر کنیم و از خود بپرسیم این مشکلات واقعا چقدر بزرگ هستند و ما برای گذر کم هزینه تر از این موقعیت چه باید بکنیم و برای کاهش مشکلات چه نقشی داریم؟
بسیاری از افراد بر این موضوع واقف هستند که محیط زیست سالم و امن نه تنها ضامن سلامت جامعه و همه موجودات است، بلکه قادر خواهد بود بینش و نگرش شفاف تر و بهتری نیز به فرد بدهد تا در حوزه های دیگر نیز گام های موثرتر و مفید تر بردارد.
اما مباحث تغییرات اقلیمی و مخاطرات و چالش های ناشی از آن امروزه دامنگیر بسیاری از جوامع در دنیا شده است و ما نیز طی دهه های اخیر در کشور خود بسیار با آن مواجه بوده ایم.
بنابراین به نظر می رسد افزایش آگاهی و تاب آوری در خصوص هشدارهای اقلیمی از موضوعات با اهمیتی است که باید به آن توجه کرد.
این روزها اثرات مستقیم و غیر مستقیم مخاطرات زیست محیطی بر سلامت جسم و روان انسان ها کاملا مشهود است. از یک سو آلودگی آب، هوا، خاک، افزایش گازهای گلخانه ای، گرم تر شدن زمین و... موجب بروز بیماری های زیادی در افراد شده است و از سوی دیگر روح و روان انسان ها نیز با پیامدهای ناشی از مشکلات عدیده زیست محیطی آسیب می بیند. امنیت غذایی به خطر می افتد و همزمان کاهش بهره وری و راندمان کاری رخ می دهد.
حال چطور باید همراه با حل مسئله، تاب آوری بیشتری داشت تا کمتر آسیب دید؟ اصولا منظور از تاب آوری چیست؟
کارشناسان در چنین حالتی مفهوم «سواد زیست‌محیطی یا سواد محیط زیستی» را مطرح می کنند و اعتقاد دارند، سواد زیست‌محیطی به افراد این امکان را می‌دهد که تصمیمات آگاهانه‌تری بگیرند و به طور فعال در حفاظت از محیط‌زیست مشارکت نمایند. این امر در نهایت به بهبود تاب‌آوری اکوسیستم‌ها و کاهش تأثیرات منفی تغییرات اقلیمی کمک خواهد کرد و البته منجر به ایجاد جوامعی پایدارتر و مقاوم‌تر در برابر تغییرات محیطی خواهد شد.
به بیان دیگر باید به درک و آگاهی بهتری از روابط پیچیده میان انسان و محیط زیست برسیم تا به طور مؤثر با چالش‌های زیست‌محیطی روبرو شویم و برای کاهش آن راه حل ارایه دهیم.
و اما تاب آوری در ساده ترین بیان، توانایی عبور از سختی ها و بازگشت به کارکرد موثر پس از اختلال است. با این حال، تعریف حرفه ای تر می گوید تاب آوری فقط بازگشت به وضعیت قبل نیست، بلکه توان یادگیری عبور از بحران و ارتقای ظرفیت های آینده نیز هست.
اهمیت تاب آوری در سطح فردی پیش از هر چیز به سلامت روان و کیفیت زندگی مربوط است.
بر اساس اطلاعات موجود از دیدگاه محیط زیستی و تغییرات اقلیمی، تاب آوری به یکی از مفاهیم مهم تبدیل شده است. موج گرما، خشکسالی، آتش سوزی جنگل ها، سیلاب های ناگهانی و کاهش منابع آب در بسیاری از مناطق و ... به واقعیت روزمره نزدیک شده است. شهرها و روستاها برای بقا نیاز دارند که خود را با این شرایط سازگار کنند. تاب آوری اقلیمی به معنای بهینه سازی مصرف آب، توسعه انرژی های پاک، مدیریت ریسک سیلاب، افزایش پوشش گیاهی شهری، بهبود کیفیت ساختمان ها برای کاهش مصرف انرژی و طراحی زیرساخت هایی است که در برابر گرما و کمبود آب دوام بیاورند. بحران های زیست محیطی معمولا زنجیره ای هستند و یک مشکل می تواند مشکلات دیگر را فعال کند. کم آبی می تواند مهاجرت را افزایش دهد، مهاجرت می تواند فشار بر خدمات شهری را بالا ببرد و این فشار می تواند به تنش اجتماعی تبدیل شود و الی آخر.
بنابراین در دنیای امروز «افزایش آگاهی و تاب آوری» یک انتخاب نیستند بلکه یک الزام و یک مهارت هستندکه همگان باید در حوزه های مختلف از جمله در حوزه محیط زیستی به آن مجهز باشیم.