گیلان فردا- شهلا ابراهیم زاده اصلی- با توجه به اسناد و مدارک، نقش گیلانیان در دوره های مختلف تاریخی کشورمان بر کسی پوشیده نیست ولی متاسفانه کمتر به جزئیات آن پرداخته شده است. توجه به نقش گیلانیان در تغییرات فکری و اجتماعی جامعه بسیار مهم است، چون مدرنیته در گیلان نسبت به سایر مناطق ایران دارای تفاوت های اساسی بوده است.

به منظور تبیین نتایج طرح های پژوهشی انجام پذیرفته توسط دستگاه های اجرایی استان و بهره مندی کارشناسان از یافته های جدید پژوهشی، اولین نشست پژوهش محور سال 1405 با موضوع " تبیین نقش تاریخی گیلان در مناسبات ملی و منطقه ای یکصد سال اخیر " که توسط حوزه هنری استان گیلان انجام شده است، روز سه شنبه (2 تیر) با حضور اساتید و پژوهشگران در سازمان مدیریت و برنامه ریزی گیلان برگزار شد.

دکتر عباس پناهی، عضو هیات علمی دانشگاه گیلان سخنران این نشست پژوهشی، با تاکید براینکه اگر جامعه ای می خواهد برای فردای خود برنامه داشته باشد باید برای دانش تاریخ جایگاه ویژه ای تعریف کند، تاکید کرد: تاریخ هویت سازی می کند و قبل از هر چیز باید از هویت خودمان اطلاع داشته باشیم.

وی ادامه داد: تاریخ می تواند هویت بخش باشد البته آن گونه که هست، نه آن گونه که من می خواهم.

وی با اعتقاد بر اینکه تاریخ به زبان ساده برای مخاطب عام کمتر روایت شده است، به تاریخ پربار گیلانیان اشاره کرد و گفت: با توجه به اسناد و مدارک، نقش گیلانیان در دوره های مختلف تاریخی کشورمان بر کسی پوشیده نیست ولی متاسفانه کمتر به آن پرداخته شده است.

پناهی گفت: با وجود این که آثار پژوهشی و تک نگاری های متعددی در قالب کتاب، مقاله و پایان نامه درباره تاریخ و فرهنگ گیلان نگارش شده است، اما تاکنون اثری پژوهشی و مستند که ضمن بررسی تاریخ گیلان به بررسی میزان تاثیرگذاری گیلانیان بر ساختارهای فکری، فرهنگی و اجتماعی ایران و مناسبات ملی و منطقه ای آن بپردازد، انجام نشده است.

وی ادامه داد: در پژوهش حاضر ضمن ساختار بندی و تفکیک دوره های تاریخی گیلان، میزان تاثیرگذاری گیلانیان بر فرآیندهای فکری و تاریخی ایران نیز مورد بررسی قرار گرفته شده است.

این عضو هیات علمی با بیان اینکه در برهه های مختلفی از تاریخ کهن این سرزمین، گیلانیان نقشی انکار ناپذیر در پیچ و خم های تاریخی و فکری ایران داشتند، اظهار کرد: اما به جزئیات این نقش آفرینی کمتر توجه شده است. تاثیر جغرافیای طبیعی بر خلقیات مردم گیلان، نقش آفرینی آن ها در تحولات تاریخی و بازتاب آن در متون تاریخی، ادبی و اسناد آرشیوی، همگرایی و واگرایی گیلانیان با دیگر اقوام داخلی و خارجی و سایر شاخصه هایی که هویت فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی این سرزمین را تشکیل داده و از سوی دیگر تاثیرات فرامنطقه ای این شاخصه ها، مورد واکاوی قرار نگرفته است.

وی ادامه داد: گستره تاریخی گیلان از آل بویه تا پایان دوره قاجار، محور و تمرکز پژوهش حاضر است و یکی از مهمترین موضوعاتی که در پژوهش فوق مورد مطالعه دقیق قرار گرفته، نقش گیلانیان در تغییرات فکری و اجتماعی عصر مدرنیته است. چون مدرنیته در گیلان با سایر مناطق ایران دارای تفاوت های اساسی بوده است. این تمایز تحت تاثیر جغرافیا و اقلیم، آب و هوا، خلقیات و همچنین تاثیر پذیری از اقوام قفقازی بوده، به گونه ای که می توان گفت یکی از مهمترین ویژگی فکری این دوره تاریخ فکری گیلانیان، رادیکالیزم بوده است. و این بُعد از ویژگی اجتماعی و فکری گیلانیان بر ساختار فکری و اجتماعی ایرانِ معاصر تاثیر گذار بوده که از اهمیت زیادی برخوردار است.

وی هدف از انجام این پژوهش را بررسی میزان تاثیر گذاری برجسته گیلانیان بر تحولات فکری و اجتماعی ایران از کهن ترین دوران تا دوره مدرنیته عنوان کرد و گفت: پژوهش فوق به روش مطالعات تاریخی و داده های تحقیق به شیوه توصیفی و تحلیلی انجام شده است.

لازم به ذکر است این پژوهش در چند فصل و هر فصل شامل بخش های مختلف موضوعی به تبیین نقش تاریخی گیلان در مناسبات ملی و منطقه ای یکصد سال اخیر پرداخته است.

در فصل اول؛ جغرافیای گیلان از دوره باستان تا عصر پهلوی، در فصل دوم؛ طوایف و اقوام باستانی تالش، گیل و دیلم، در فصل سوم؛ جغرافیای تاریخی گیلان و در فصل چهارم؛ اوضاع تاریخی گیلان از عصر باستان تا دوره پهلوی مورد بررسی قرار گرفته است.

شایان ذکر است در آغاز این نشست پژوهش محور آقایان مجید حسینی نثار، رئیس گروه پژوهش سازمان مدیریت و برنامه ریزی گیلان و محمد پرحلم، معاون فرهنگی هنری حوزه هنری گیلان در خصوص جایگاه ارزشمند پژوهش، چالش ها، میزان اعتبارات، افزایش هزینه ها در بخش چاپ و نشر و موضوعات فرهنگی به نکاتی اشاره کردند.

گفتنی است پس از ارایه مطالب توسط سخنران، حاضران ضمن بیان دیدگاه های خود در مورد نقش بی بدیل گیلان در تاریخ کشور، به مواردی از جمله نبود موزه های تخصصی در گیلان مانند موزه مشروطه، موزه ابریشم، موزه برنج و ... ، نقش گیلان در ترانزیت کشور از قدیم، عدم استفاده از ظرفیت های تاریخی گیلان در بخش های مختلف، توجه به آثار تاریخی گیلان در بسیاری از کشورهای دیگر و کم توجهی به فرهنگ غنی تاریخی گیلان در استان، لزوم آگاهی داشتن از تاریخ و هویت سرزمین مادری و نقش نیاکان در برهه های مختلف تاریخی کشور، لزوم تغییر نگاه در حوزه استفاده از تاریخ و پژوهش های تاریخی در عرصه های مختلف و ... اشاره و تبادل نظر کردند.