گیلان فردا، سارا فرزانه*-گیلان در حافظه جمعی ما با جنگل، باران، شالیزار، تالاب و دریای خزر گره خورده است. نام این استان یادآور طبیعتی است که قرن‌ ها به انسان زندگی بخشیده و فرهنگ، اقتصاد و هویت مردم را شکل داده است. اما این تصویر  سبز و دل ‌انگیز امروز با چالش‌هایی رو به‌ رو است که اگر نادیده گرفته شوند، فردای گیلان را دگرگون خواهند کرد.

جنگل‌های هیرکانی که از کهن‌ترین جنگل‌های جهان به شمار می‌روند، در اثر تغییر کاربری، ساخت‌وساز، برداشت غیر مجاز و آتش ‌سوزی‌های پراکنده تحت فشار قرار دارند. این جنگل‌ها فقط مجموعه‌ای از درختان نیستند؛ بلکه تنظیم‌کننده آب ‌و هوا، حافظ خاک و زیستگاه صدها گونه گیاهی و جانوری ‌اند.

تالاب انزلی نیز سال‌ها است با رسوب‌گذاری، ورود فاضلاب، پسماند، گیاهان مهاجم و کاهش کیفیت آب دست‌و پنجه نرم می‌کند. کاهش کارکرد طبیعی تالاب نیز تنها یک مسئله زیست‌ محیطی نیست، بلکه معیشت صیادان، گردشگری و تنوع زیستی منطقه را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

رودخانه ‌های گیلان که زمانی شریان‌ های زلال حیات بودند، در بسیاری از نقاط با آلودگی ناشی از فاضلاب شهری، پسماند و پساب رو به ‌رو هستند. این آلودگی در نهایت به دریای خزر می‌رسد و چرخه‌ای از آسیب را در مقیاسی گسترده‌تر ایجاد می‌کند.

مدیریت پسماند همچنان یکی از مهم‌ ترین دغدغه ‌های استان است. افزایش جمعیت، حضور میلیون‌ها گردشگر و تغییر الگوی مصرف، حجم زباله را افزایش داده است. دفن غیراصولی و تولید شیرابه، آب، خاک و سلامت انسان رابه شدت تهدید می کند.

از سوی دیگر، تغییرات اقلیمی نیز آثار خود را آشکار کرده است. تغییر الگوی بارش، افزایش دما، کاهش تراز آب دریای خزر و تغییر شرایط کشاورزی، زنگ خطری برای آینده استان است.

با وجود این چالش‌ها محیط‌بانان، پژوهشگران، تشکل‌های مردمی، دانشگاه‌ها و شهروندان علاقه‌مند، و البته بعضی از مدیران آگاه و دلسوز در سال‌های اخیر اقدامات ارزشمندی برای حفاظت از طبیعت انجام داده‌اند.

 آموزش کودکان، پاکسازی طبیعت، فرهنگ‌سازی و مشارکت اجتماعی، سرمایه‌هایی هستند که می‌توانند آینده را تغییر دهند.

حفاظت از محیط زیست و پاکیزه نگه داشتن محیط زیست وظیفه همه آحاد جامعه است؛ در هر مقام و جایگاهی . هر شهروند با کاهش مصرف پلاستیک، تفکیک زباله، احترام به جنگل و رودخانه و مسئولیت‌پذیری در سفر می‌تواند سهمی در حفظ این میراث گرانبهای طبیعی داشته باشد.

اگر برنامه‌ریزی علمی، مدیریت یکپارچه و مشارکت مردم در کنار هم قرار گیرد، این سرزمین همچنان می‌تواند نماد سرسبزی کشور باقی بماند. اما اگر طبیعت را سرمایه‌ای پایان‌ ناپذیر تصور کنیم، شاید فردا از آنچه امروز داریم، تنها خاطره‌ای باقی بماند. آینده گیلان به تصمیم‌های امروز ما وابسته است و حفاظت از این میراث، مسئولیتی است که همه در آن سهیم هستیم.

ماهنامه «گیلان فردا» در شماره های آتی خود هر بار یکی از مسائل و چالش های زیست محیطی استان را واکاوی کرده و سعی خواهد کرد ماهانه ضمن بیان مشکلات زیست محیطی استان در حد بضاعت، ریشه ها را نیز مورد بررسی قرار دهد. هر چند بارها از طریق رسانه های مختلف به موضوعات زیست محیطی استان پرداخته شده است.

بی شک گیلان، تنها متعلق به امروز نیست بلکه میراثی است که باید به آیندگان سپرده شود. اگر جنگل، تالاب و دریای این استان آسیب ببیند، چیزی فراتر از یک منظره زیبا را از دست خواهیم داد! چون طبیعت گیلان بخشی از هویت، فرهنگ و زندگی ما و در واقع خانه مشترک ما است که باید دوباره سبز بماند ...

(*کارشناس محیط زیست)

(عکس از اینترنت)