گیلان فردا، شهلا ابراهیم زاده اصلی- یک تالاب، یک شهر و یک رویای سبز با عینک خوشبینی...

احیای تالاب عینک یعنی بازگشت زندگی به قلب رشت، بازگشت زندگی به شهری که تاکنون نتوانسته از این نعمت خدادادی و کم نظیر به معنای واقعی حظ و بهره ببرد.

وقتی چند روز پیش از محله دخانیات رشت عبور می کردم، توجه ام به نرده کشی حاشیه تالاب عینک جلب شد. از اینکه بالاخره دارند یک کاری برای اینجا انجام می دهند تعجب کردم! امید که اجرای این طرح جدی گرفته شود و تالاب زیبای عینک به عنوان منطقه گردشگری مهم شهر رشت بدرخشد.

البته تا جایی که یادم می آید همیشه در جلسات مرتبط بر سر این موضوع که متولی تالاب کیست و مالکیت آن با کدام دستگاه اجرایی است، تفرق آراء وجود داشته است. و این باعث می شد که هیچکدام از دستگاه های مرتبط نتوانند وظایف قانونی خود را در راستای حفظ و بهبود وضعیت تالاب عینک به درستی انجام دهند. دستگاهی خود را صاحب پهنه آبی دانسته و آن دیگری معتقد بود مالک پهنه خشکی تالاب است. دستگاه بعدی انتظار داشته نفع مادی و معنوی تالاب مثلا به گردشگری برسد و آن یکی معتقد بوده این نفع مربوط به اداره آب است. محیط زیست و منابع طبیعی هم هر کدام دیدگاه و الزامات قانونی خود را داشته اند. شهرداری هم حرف های زیاد دیگری برای گفتن داشته و دارد. اما چیزی که تا امروز نصیب مردم رشت شده، هیچ است، هیچ! در روزگاری که هر شهروندی آرزو دارد در شهر و دیاری زندگی کند که پهنه آبی داشته باشد، ما در شهر خود این پهنه آبی را داریم اما چه فایده؛ وقتی قادر نیستیم ظرفیت های بالقوه یک منطقه زیبای طبیعی و توریستی را شکوفا کنیم! تالاب عینک اگر درست مدیریت شود و اگر دستگاه های مرتبط به جای نگاه بخشی با استفاده از ظرفیت های قانونی، مشکلات این تالاب را حل کنند، گام مهم و موثری در بهبود سلامت شهری و اقتصاد شهر رشت خواهد بود.

اما بخشی نگری و رویکردهای چندگانه طی این سال ها که تبدیل به موانع مختلف برای توسعه و بهبود تالاب عینک شده، از نگاه نفر سوم واقعا عجیب است! چون در شهرها، استان ها و کشورهای دیگر نیز پهنه های خشکی و آبی مشابه زیادی وجود دارد که نه تنها به حال خود رها نمی شود بلکه با برنامه ریزی صحیح و با هم افزایی و تسریع در امور مرتبط، موجب درآمدزایی شهروندان و رونق کسب و کارها شده و یک ظرفیت مهم گردشگری و تفرج گاهی شهری قلمداد می شوند.

*

تالاب عینک؛ تالابی است طبیعی که در منطقه ۴ شهر رشت واقع شده، براساس اطلاعات موجود این تالاب بزرگترین تالاب شهری ایران و دومین تالاب بزرگ استان گیلان است. این تالاب به دلیل آن که در عکس‌های هوایی شبیه عینک است به این نام خوانده می‌شود. در منابع مربوطه محیط آن ۱۲ کیلومتر و پهنه آبی آن ۴۴ هکتار و حریم و پهنه ساحلی و خشکی آن ۱۶۳ هکتار ذکر شده است.

گفته می شود تالاب عینک ضمن داشتن ویژگی خاص یک اکوسیستم زنده درون‌شهری، در مسیر پروازی پرندگان مهاجر قرار گرفته و قابلیت آن را دارد که بخشی از پرندگان مهاجر، این تالاب را به عنوان زیستگاه خود انتخاب کنند.

به گواه کارشناسان پوشش گیاهی این تالاب نشان می‌دهد، این پهنه در قدیم از تنوع و مرغوبیت زیادی بر خوردار بوده که در دهه‌های گذشته از این پوشش کاسته شده ‌است. از سوی دیگر همین که تالاب عینک این ظرفیت را داشته که زیستگاه  گونه های مختلف جانوری و پناهگاه پرندگان مهاجر باشد نشاندهنده ارزشمندی این تالاب است. هر چند در سال های اخیر پیشروی آفت سنبل آبی در بخش هایی از این پهنه آبی باعث شده تا بسیاری از گونه های آبی این تالاب آسیب ببیند اما هنوز می توان تالاب عینک را نجات داد و آن را به شهر رشت برگرداند.

وقتی سابقه و تاریخچه تالاب عینک را مرور می کنیم متوجه می شویم که در فاز اول در سال ۱۳۷۸ پارک دانشجو به مساحت پنج هکتار (سه هکتار آبی و دو هکتار خشکی) در طرح گردشگری عینک رشت احداث شد. در فاز دوم نیز قرار بود طرح گردشگری تالاب عینک رشت، در سطح ۱۶۰ هکتار آبی-خاکی اجرا شود. در این طرح کاربری‌های زیادی از قبیل هتل، رصدخانه، قایقرانی، ماهیگیری، کمپینگ، فضاهای گردشگری و غیره پیش‌بینی شده بود.

حال این سوال پیش می آید که از آن سال تاکنون در تحقق این برنامه ریزی و هدفگذاری چه اقداماتی انجام شده است؟

کاش مردم و مسئولان واقعا عزم خود را جزم کنند و بخواهند که نبض طبیعت دوباره در تالاب عینک بتپد تا شاید احیای این تالاب، فرصتی برای نجات یکی از زیست بوم های شهری رشت باشد.

*

رحیم شوقی، شهردار رشت در گفت و گو با رسانه ها در خصوص همین پروژه نرده کشی و احیای تالاب عینک گفت: مساحت کلی این پروژه حدود دو هکتار است و در این پروژه اقدامات عمرانی متعددی برای ارتقای منظر شهری و بهبود زیرساخت های تفریحی انجام می شود.

به گفته شهردار بجز نرده کشی حدود 1850 متری دور تا دور این تالاب، نصب ۳۷۰۰ متر مربع کفپوش، احداث مسیر ویژه دوچرخه سواری به طول ۱۸۵۰ متر و پیش‌بینی ۲۲ دستگاه دوچرخه برای استفاده شهروندان نیز در نظر گرفته شده است.

شهردار با بیان اینکه فراهم کردن ایمنی و امکانات لازم برای حضور شهروندان در تالاب عینک در دستور کار شهرداری قرار دارد، گفت: تلاش می شود تا این منطقه زیبا و موهبت خدادادی، به عنوان یک ظرفیت گردشگری مهم شهری پذیرای شهروندان و مهمانان و مسافران باشد.

* 

لازم به یادآوری است چندی پیش نیز نشست بررسی روند اجرای طرح های بازآفرینی شهری رشت با حضور عضو هیأت مدیره شرکت بازآفرینی شهری ایران، مدیرکل راه و شهرسازی گیلان و شهردار رشت برگزار شد.

به گزارش خبرگزاری صداوسیما، در این نشست، ساماندهی تالاب عینک به عنوان یکی از منحصر به‌فرد ترین پهنه‌های تالابی کشور که در بافت شهری قرار دارد، مورد واکاوی قرار گرفت.

شوقی، شهردار رشت با اشاره به اقدامات انجام شده در این تالاب از جمله رفع ۴۸ مورد تصرف، لایروبی ۱۲۵ هزار تن لجن و افزایش سه برابری پهنه آبی، بر ضرورت تخصیص اعتبارات ویژه ملی تأکید کرد.

وی افزود: اجرای رینگ دوچرخه‌سواری، ایجاد پارک مادر و کودک و آماده‌سازی بسته‌های سرمایه‌گذاری، از جمله اقدامات توسعه‌ای در این محدوده است، اما برای کنترل گونه‌های مهاجم و فاز دوم لایروبی، نیاز به منابع مالی پایدار وجود دارد.

*

علیزاده، مدیرکل راه و شهرسازی گیلان نیز با تشریح پیشرفت طرح ۷ کیلومتری محور پیرسرا، خواستار حمایت بیشتر شرکت بازآفرینی برای تکمیل کف‌سازی و جداره‌سازی این محور ارتباطی مهم شد.

علیزاده همچنین بر لزوم همکاری دستگاه‌های ملی برای ساماندهی سکونتگاه‌های غیررسمی و حل مشکل مالکیت ساکنان این مناطق تأکید و پیشنهاد ایجاد نهاد توسعه محله‌ای را مطرح کرد.

*

فریدون بابایی‌اقدم، عضو هیأت مدیره شرکت بازآفرینی شهری ایران نیز در جمع‌بندی این بازدید، بر نقش کلیدی شهرداری‌ها در بازآفرینی بافت‌های ناکارآمد تأکید کرد.

وی با بیان اینکه اجرای موفق سیاست‌های بازآفرینی شهری مستلزم نهادسازی و هم‌افزایی دستگاه‌های اجرایی است، خواستار استمرار جلسات ستاد بازآفرینی با برنامه‌ریزی دقیق در شهرستان‌ها شد.

*

و در پایان امیدواریم که مجری، پیمانکار و ناظر، پروژه «احداث رینگ حاشیه پهنه سوم آب بندان عینک» را با کیفیت عالی تحویل شهروندان دهند.