گیلان فردا، شهلا ابراهیم زاده اصلی- براساس پژوهش، سالمندان گیلان از سطح مطلوب سواد بدنی برخوردار نیستند.

داشتن سواد بدنی و سواد حرکتی از ضروریات اجتناب ناپذیر است تا دوران سالمندی با کیفیت تری را پیش رو داشته باشید. براساس اطلاعات موجود، فاز سالمندی جمعیت در ایران در سال 1430 رخ خواهد داد و 20 درصد جمعیت کشور را افراد بالای 65 سال تشکیل خواهند داد. در استان گیلان نیز، براساس آخرین آمارهای رسمی، نسبت سالمندی به 2/13 درصد رسیده است که بیشتر از میانگین کشوری 2/9 درصد است.
***
چهارمین نشست پژوهشی سال 1405 با عنوان «بررسی سواد حرکتی سالمندان استان گیلان و ارائه راهکارهای ارتقاء آن» در سازمان مدیریت و برنامه ریزی گیلان برگزار شد.
در این نشست پژوهشی که با حضور مجید حسینی نثار، رئیس گروه پژوهش سازمان مدیریت و برنامه ریزی گیلان، آذر خسروی، دبیر پژوهشی اداره کل ورزش و جوانان استان گیلان و جمعی از پژوهشگران و کارشناسان برگزار شد، در خصوص ضرورت توجه به سواد بدنی و سواد حرکتی در افراد سالمند بحث و تبادل نظر شد.
با یادآوری این نکته که پژوهش فوق در سال 1403 و به سفارش اداره کل ورزش و جوانان استان گیلان صورت گرفته است، گزیده هایی از مطالب ارایه شده در این نشست پژوهشی را در ادامه می خوانید.
***
افزایش بی تحرکی و بیماری به دلیل تغییر سبک زندگی
فهیمه ادیب صابر، عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی گیلان، پژوهشگر و سخنران این جلسه با بیان اینکه سالمندی جمعیت یک پدیده مهم در سراسر جهان است، افزایش بی تحرکی به دلیل تغییر سبک زندگی و در پی آن افزایش بیماری ها را یک چالش برای جوامع برشمرد و گفت: داشتن اطلاعات درست در مورد سواد بدنی و سواد حرکتی یکی از موضوعات مهمی است که باید در آموزش و بهداشت عمومی جامعه مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود: سواد بدنی یک مفهوم نوظهور است که ابعاد مختلف را ادغام کرده و به آن دیدگاهی جامع از رشد فیزیکی به عنوان یک ارتقا دهنده سلامت و بخشی از فرآیند یادگیری مادام العمر می دهد.

سالمندی؛ انقلاب خاموش
وی ادامه داد: پدیده سالمندی که به عنوان انقلاب خاموش از آن نام برده می شود، بر اساس تعریف محققان از سن 60 الی 65 سالگی آغاز می شود و از ویژگی های اجتناب ناپذیر زندگی است. دوره سالمندی، از دوران حساس زندگی افراد بوده و توجه به نیازها و مسائل این دوران، از ضرورت بسیاری برخوردار است. آنچه در سال های اخیر در زمینه سالمندی توجه محققان را به خود جلب کرده است، طولانی کردن این برهه از زندگی نیست، بلکه درصدد هستند شرایطی فراهم شود تا این دوران در نهایت سلامت جسمانی، روانی و آرامش سپری شود.

سواد بدنی؛ یکپارچگی توانایی های جسمانی، ادراکی
وی با بیان اینکه نتایج مطالعات نشان داده است که بیشتر از 80 درصد سالمندان حداقل یک بیماری مزمن دارند و حدود 70 درصد آن ها با چندین بیماری دست و پنجه نرم می کنند، سواد بدنی را عبارت از «انگیزه، اعتماد به نفس، شایستگی جسمانی، دانش و درک برای ارزش گذاری و به عهده گرفتن مسئولیت درگیر شدن در فعالیت های بدنی برای زندگی» قلمداد کرد و گفت: سواد بدنی به یکپارچگی توانایی های جسمانی، ادراکی، دانش، شناختی، روانی، اجتماعی و رفتاری اشاره دارد که بازتابی از یک سبک زندگی فعال، سالم و رضایت بخش ارائه می دهد. سواد بدنی می تواند از سالمندان در برابر بیماری های مزمن و ناتوانی محافظت کند. افرادی که سواد بدنی دارند بیشتر به ورزش یا فعالیت بدنی مادام العمر می پردازند، زیرا معتقدند که فعالیت بدنی می تواند به سلامت آن ها کمک کند. در طول زندگی نیز داشتن سواد بدنی برای افراد سالمند نسبت به افراد در سنین دیگر، حیاتی تر است.

فاز سالمندی جمعیت در ایران در سال 1430
وی گفت: بر اساس چشم انداز جمعیت جهان در سال 2019، شانزده درصد از مردم جهان تا سال 2050 افراد سالمند (بالای 65 سال) خواهند بود که تقریباً دو برابر سال 2019 است. اطلاعات برگرفته از مرکز آمار ایران در سال 1395 نیز نشان می دهند که فاز سالمندی جمعیت در ایران در سال 1430 رخ خواهد داد و 20 درصد جمعیت کشور را افراد بالای 65 سال تشکیل خواهند داد .در استان گیلان نیز، نسبت سالمندی به 2/13 درصد رسیده است که بیشتر از میانگین کشوری است یعنی 2/9 درصد است. کم تحرکی در سراسر جهان، سالانه 8/53 میلیارد دلار هزینه مستقیم برای مراقبت های بهداشتی در بر دارد.

سالمندی سالم در گرو ارتقاء سواد بدنی
این پژوهشگر با بیان اینکه سازمان جهانی بهداشت (2015) مفهوم "سالمندی سالم" را با اشاره به توسعه و نگهداری از توانایی عملکردی و بهبود کیفیت زندگی در سنین بالاتر تعریف می کند، خاطرنشان کرد: با افزایش روند سالخوردگی در جامعه، ضروری است که سالمندی به یک فرآیند مثبت و فعال تبدیل شود. بنابراین، سالمندان نه تنها نیاز به پیشگیری و کنترل بیماری‌های مزمن دارند، بلکه باید هم آن را کنترل کنند و هم فعالیت بدنی خود را افزایش دهند. توانایی انجام فعالیت بدنی منظم می تواند کیفیت زندگی افراد مسن را بهبود بخشد. بنابراین برای درک افزایش انجام فعالیت بدنی، ارتقاء سواد بدنی ضروری است.

لزوم شروع یک سبک زندگی فعال
افرادی که سواد بدنی بالاتر دارند، بیشتر احتمال دارد به ورزش یا فعالیت بدنی مادام العمر بپردازند، زیرا آن ها به این امر اعتقاد دارند و برای آن ارزش قائل هستند. برای افراد مسن تر، پرورش سواد بدنی به طور ویژه ضروری و بسیار مهم است، زیرا آن ها را قادر می سازد تا به طور موثر با چالش های جسمانی مرتبط با افزایش سن، آسیب و بیماری مزمن مواجه شوند، در نتیجه استقلال عملکردی را برای مدت طولانی حفظ کنند. بنابراین، شروع یک سبک زندگی فعال نه تنها استقلال فرد را حفظ می کند، بلکه به کلی کمک کننده است.

ضرورت افزایش سطح سواد بدنی در سالمندان
امروزه، یکی از اهداف علم تربیت بدنی و ورزش ایجاد جامعه و زندگی سالم از طریق افزایش فعالیت بدنی در دوره های مختلف زندگی افراد و ترویج سواد بدنی است. با توجه به افزایش نرخ سالمندی در ایران و به دنبال آن افزایش بروز بیماری های مزمن و افزایش هزینه ها در نظام سلامت، بالا بردن سطح سواد بدنی در رده سنی سالمندان جهت ارتقای سلامت جسمانی و روانی آن ها و بهبود کیفیت زندگی سالمندان بسیار مهم به نظر می رسد.

***
برخی از نتایج این پژوهش
وی در ادامه در خصوص نتایج حاصل از این پژوهش گفت: بر اساس نتایج و یافته‌های توصیفی تحقیق، میانگین سواد بدنی سالمندان استان گیلان 82/17 بود. به بیان دیگر، به طور کلی از سطح مطلوب سواد بدنی برخوردار نیستند. کیفیت سواد بدنی در افراد بالای ۶۰ سال، پایین ارزیابی شد. با توجه به مفهوم سواد بدنی، این یافته نشان می‌دهد که سالمندان از سبک زندگی فعال فاصله دارند. و این وضعیت می‌تواند آنان را در معرض تهدیدهای مختلف جسمی، روحی، روانی و حرکتی قرار دهد. بنابراین، ضرورت دارد مطالعات بیشتری به شناسایی و بررسی عوامل مرتبط با سواد بدنی در سالمندان اختصاص یابد.
در ادامه نتایج، نشان داده شد که داشتن تحصیلات بالاتر با افزایش سواد بدنی ارتباط دارد که نشان دهنده افزایش آگاهی فرد و دارا بودن سواد سلامت می باشد. بالعکس، افرادی که از سطح پایینی از سواد بدنی برخوردار هستند، نه‌تنها از وضعیت سلامت ضعیف‌تری برخوردارند، بلکه توانایی کمتر در مدیریت بیماری‌های مزمن و آگاهی کمتر نسبت به مسائل بهداشتی دارا هستند و همچنین در خواندن و درک اطلاعات مربوط به بسته‌های دارویی یا فرم‌های بیمارستانی با دشواری بیشتری مواجه می شوند.این امر موجب افزایش طول مدت بیماری، تحمل هزینه های سنگین مراقبت های بهداشتی و کیفیت پایین زندگی در سالمندان می شود.
یافته های این پژوهش حاکی از آن بود که بین سواد بدنی با خرده مقیاس های سلامت جسمانی، افسردگی و نمره کل سلامت روان سالمندان رابطه معنی داری وجود دارد. اما بین سواد بدنی با اضطراب و اختلال در عملکرد اجتماعی سالمندان زن و مرد استان گیلان ارتباط مثبت و معناداری مشاهده نشد.